Η Άλωση της Πόλης

Η Ελένη Αρβελέρ για την Άλωση της Πόλης

«Βρισκόμαστε στα μέσα του 15ου αιώνα, γύρω στο 1450. Η Πόλη είναι μια μικρή πόλη πια- έχει δεν έχει 70.000 κατοίκους, όταν άλλοτε είχε περάσει το μισό εκατομμύριο.Η Πόλη έχει αποδεκατιστεί από την πανώλη και τις αλλεπάλληλες πολιορκίες των Τούρκων. Αλλά και από τις διαμάχες των Δυτικών, αφού οι προστριβές Γενοβέζων και Βενετσιάνων γίνονταν στο λιμάνι της μέσα. Υπήρχε και μια τάση ανεξαρτητοποίησης των λίγων χωρών που παρέμεναν ελεύθερες- όχι μόνο του Μυστρά που παρεμπιπτόντως έπεσε το 1460, επίσης στις 29 Μαΐου! Η κατάσταση ήταν μιας ανασφάλειας γενικής».
Ο διχασμός. Και σαν να μην έφθαναν αυτά, «υπήρχε μια μεγάλη ενωτική και ανθενωτική διαμάχη, υπέρ και εναντίον της Ενωσης των Εκκλησιών. Οι αντίθετοι στην Ενωση συμμαχούσαν και με τους Τούρκους ήταν οι λεγόμενες παρά φύσιν συμμαχίες. Οι υπέρμαχοι της ΄Ενωσης διακήρυσσαν: “'Οταν οι δύο Ρώμες ήταν ενωμένες διαφεντεύαμε τον κόσμο. 'Οταν διχάστηκαν, χάσαμε τα πρωτεία”. Με αυτή την έννοια η πραγματική πτώση της Πόλης χρονολογείται από το 1204 και μετά. Η ανθενωτική διαμάχη πήρε μάλιστα τεράστιες διαστάσεις μετά το 1438 και τη Σύνοδο της Φερράρας. Εκεί ο Αυτοκράτορας Ιωάννης Η΄ ξεσήκωσε την Εκκλησία σε μια τελευταία προσπάθεια Ενωσης, αλλά ενώ η διανόηση ήθελε να είναι αναγεννησιακή, η Εκκλησία παρέμενε προσηλωμένη στα πάτρια κατά τρόπο φανατικό, αν όχι τίποτα παραπάνω.
Υπήρχε όμως ακόμη ένας παράγοντας παρακμής. Ηταν η γενική δεισιδαιμονία που τρεφόταν από τις προφητείες. Ηδη από τον 6ο αιώνα υπήρχαν προφητείες, τότε ήταν όμως αισιόδοξες. Τώρα προφήτευαν το τέλος της Πόλης και μαζί το τέλος του κόσμου και της Ιστορίας. Αυτό ήταν, λοιπόν, το κλίμα στην Κωνσταντινούπολη της εποχής. Δεισιδαιμονία, διχόνοια, φτώχεια, κακομοιριά. Οι Βυζαντινοί ζούσαν σε μια πόλη ερημωμένη. Και στα ανάκτορα του Πορφυρογέννητου πολύ λίγα δωμάτια χρησιμοποιούνταν. Οπως λέει και ο Παλαμάς στον “Δωδεκάλογο του Γύφτου”: “Και ήταν οι καιροί που η Πόλη/ πόρνη σε μετάνοιες ξενυχτούσε/ και τα χέρια της δεμένα τα κρατούσε/ και καρτέραγ΄ ένα μακελάρη (…) Και καρτέραγε τον Τούρκο να την πάρει”.

«Η Πόλη θα μπορούσε να είχε πέσει πολύ νωρίτερα» 

Η Πόλη θα μπορούσε να είχε πέσει στα χέρια των Τούρκων πολύ νωρίτερα. Ο λόγος που δεν έγινε αυτό και ανάσανε για πενήντα χρόνια ήταν ότι ο Βαγιαζίτ έπεσε στα χέρια των Μογγόλων. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία δεν μπορούσε να σταθεί μόνη της όρθια. Ο Μανουήλ έτρεχε να δει τους Καρόλους, ο Ιωάννης πήγε στη Φερράρα. Είναι η εποχή των επαιτών αυτοκρατόρων. Πήγαιναν επαίτες στη Δύση, έστω και αν τους δέχονταν εκεί με τιμές και δόξες. Κάτι που συνήθως οι Ελληνες δεν δέχονται είναι ότι ο Πάπας προσπάθησε να βοηθήσει. Διέθεσε τις ιντουλγκέντσιες- τα επί πληρωμή συγχωροχάρτια- του 1450, που ως ιντουλγκέντσιες Ιωβηλαίου ήταν πιο προσοδοφόρες, στον πόλεμο κατά των Τούρκων. Αλλο αν αυτό δεν ήταν αποτελεσματικό, αφού έδωσε τα χρήματα στους Αραγωνέζους που τα χρησιμοποίησαν για δικούς τους σκοπούς.

Πολλοί λένε ότι η Δύση δεν βοήθησε. Οταν όμως μιλάμε για Δύση τι εννοούμε; Οι Βυζαντινοί ήταν όλη η Ανατολή. Η Δύση ήταν πολυδιασπασμένη και ο Πάπας είχε ένα σχίσμα στην πλάτη του και την Ανατολική Εκκλησία εναντίον του. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν ο Παλαιολόγος πολεμάει τους Τούρκους μαζί με τον απεσταλμένο του Πάπα, Ισίδωρο του Κιέβου, και τους Γενοβέζους, ο Γεννάδιος- ο Γεώργιος Σχολάριος, πρώτος Πατριάρχης μετά την Αλωσητοιχοκολλούσε ανάθεμα εναντίον του Παλαιολόγου. Και επίσης: μετά την πτώση της Πόλης, οι Δυτικοί έτρεμαν. Οταν ανέλαβε Πάπας ο Ενιο Σίβλιο Πικολομίνι, δηλαδή ο Πίος Β΄, έγραψε μια πραγματεία για την Αλωση στην οποία μιλούσε για καταστροφή της Χριστιανοσύνης. Αντίθετα οι Ρώσοι, που είναι μάλιστα φανατικοί ανθενωτικοί, δεν γράφουν σχεδόν τίποτα για την πτώση της Πόλης. Πέρασαν χρόνια για να αρχίσουν οι σλαβικοί θρήνοι. Εκείνοι που θρήνησαν από την αρχή για την Πόλη είναι στην Τραπεζούντα. “Πάρθεν η Πόλη, πάρθεν η Ρωμανία”, έλεγαν.

Η συμφωνία του σουλτάνου με τον Πατριάρχη

Το Ρούμελι Χισάρ, το κάστρο που έχτισε ο Μωάμεθ το 1452 για να ελέγχει το πέρασμα ανάμεσα στη Μαύρη Θάλασσα και τη Θάλασσα του Μαρμαρά, διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στην έκβαση της πολιορκίας. Διούλκησε και τον στόλο περνώντας τα πλοία του στον Κεράτιο. Από την άλλη πλευρά, μόνο 3-4 πλοία γενοβέζικα πέρασαν και αυτά για να φέρουν τροφή στους πολιορκημένους. Βέβαια, δεν ήταν μόνο αυτή η αιτία της ήττας των Βυζαντινών. Ο Μωάμεθ είχε μαζέψει Σέρβους, Αλβανούς, Τούρκους. Απέναντι στους τουλάχιστον 100.000 άντρες του- μερικοί μιλούν για 120.000, άλλοι τους ανεβάζουν σε 200.000- αντιπαρατάσσονταν περίπου 4.500 άνθρωποι το πολύ, μαζί με τους ξένους. Και πολλοί ήταν παιδιά και γυναίκες που πολεμούσαν με αγκωνάρια. Μεγάλη ήταν η βοήθεια των Γενοβέζων, αλλά όταν σκοτώθηκε ο Τζουστινιάνι έχασαν το ηθικό τους και υποχώρησαν. Οσοι πολέμησαν, πάντως, πολέμησαν ηρωικά. Οταν ο Μωάμεθ έστειλε αποκρισάριο στον Παλαιολόγο ζητώντας του να παραδώσει την Πόλη, πήρε την απάντηση ότι η Πόλη δεν είναι δικό του πράγμα και πως “με τη δική μας θέληση αποφασίσαμε να πεθάνουμε”. Ακόμη και ο περίφημος Νοταράς που είχε τρεις υπηκοότητες και όλη του την περιουσία στο εξωτερικό, και που είπε ότι είναι καλύτερο το τουρκικό καφτάνι από τη λατινική τιάρα, πολέμησε και εν τέλει εκτελέστηκε από τους Τούρκους. Χαρακτηριστικό του ηρωισμού είναι ότι όταν στην Πύλη του Ρωμανού οι Τούρκοι άρχισαν να ανεβαίνουν πάνω και πέρασαν μέσα, έψαχναν τους αντίπαλους πολεμιστές και δεν πίστευαν ότι ήταν τόσοι λίγοι. Και πρέπει να πούμε και για τον Μωάμεθ, που συνηθίζουμε να τον ταυτίζουμε με τη βαρβαρότητα, ότι δεν ήταν βάρβαρος ή δεν ήταν μόνο βάρβαρος. Ηταν από τους μεγαλύτερους μεταρρυθμιστές της Τουρκίας. Ηξερε τι ήθελε και πώς να το κάνει». Οσο για την Κερκόπορτα… «Ανοιγμένη ή ξεχασμένη. Αστεία πράγματα. Ηταν χιλιάδες έξω, τα καράβια τους στον Κεράτιο, οι Γενοβέζοι έφευγαν. Τι να πεις για την Κερκόπορτα; Σε συμβολικό επίπεδο μόνο μπορείς κάτι να πεις. Αλλά είναι σαν να λέμε ότι αντί να σκοτώνονταν τρεις Τούρκοι κατά την είσοδό τους στην Πόλη, θα σκοτώνονταν δέκα αν η πόρτα ήταν κλειστή. Και λοιπόν; Αφού είχαν ανεβάσει σκάλες και έμπαιναν από όπου ήθελαν».

«Ο Μωάμεθ έδωσε το πατριαρχικό αξίωμα στον Γεννάδιο Σχολάριο, ορίζοντάς τον αμέσως αρχηγό του Μιλιέτ, δηλαδή όλων των ορθοδόξων. Κάπως έτσι ξέρουμε γιατί η Εκκλησία κράτησε όλα τα κτήματά της και η αυτοκρατορία τα έχασε. Κάπως έτσι φτάσαμε και στα σημερινά βατοπεδινά βακούφια. Και δεν πρέπει να ξεχνάμε, σε αντίθεση με άλλες συμπεριφορές της πολιτείας, ότι όταν ο Μανουήλ Παλαιολόγος είναι στη Θεσσαλονίκη και υπάρχει κίνδυνος καταστροφής, δημεύει όλα τα κτήματα του Αθω. Και ότι ο Κομνηνός δημεύει όλη την εκκλησιαστική περιουσία για να αντιμετωπίσει τους Σελτζούκους. Την εποχή της Αλωσης, εξάλλου, υπήρχε έξαρση του μοναχισμού. Σε όλη τη διαμάχη των ανθενωτικών οι καλόγεροι στα μοναστήρια της Πόλης και του Αθω ήταν πρώτοι. Είναι πολλοί και δεν πολεμούν. Αντίθετα με τους δυτικούς μοναχούς που μπορούν να φέρουν όπλα, οι ορθόδοξοι δεν μπορούν.

Πηγη:http://antikleidi.com

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ 2014-15

ΚΕΙΜΕΝΑ ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ  Α’ ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Παρουσίαση βιβλίου

Αφού διαβάσετε ένα λογοτεχνικό βιβλίο δικής σας επιλογής να το παρουσιάσετε στους μαθητές της τάξης σας. Να λάβετε υπόψη σας ότι οι ακροατές σας δεν το έχουν διαβάσει. Φροντίστε ώστε η παρουσίασή σας να είναι τέτοια ώστε να δώσει όλα τα απαραίτητα στοιχεία για το βιβλίο με σαφήνεια προκειμένου να γίνει κατανοητό το περιεχόμενό του.

Για να επιτευχθεί αυτό, η παρουσίαση καλό είναι να έχει τα εξής διακριτά μέρη:

α) Σύντομη αναφορά στα βασικά στοιχεία μιας ιστορίας. Φροντίστε να απαντήσετε σύντομα στις εξής ερωτήσεις:

 Πού εκτυλίσσεται η ιστορία;

 Πότε εκτυλίσσεται η ιστορία;

 Ποιοι είναι οι βασικοί ήρωες;

 Ποιος μιλά, ποιος είναι ο αφηγητής;

 Τι συμβαίνει στην ιστορία; Ποια είναι τα βασικά γεγονότα της πλοκής;

 Ποια είναι η δομή του βιβλίου; (από πόσα μέρη, κεφάλαια αποτελείται;)

 Ποιο είναι το θέμα του βιβλίου;

Η παρουσίασή σας μπορεί να συνοδεύεται από λίγα βιογραφικά στοιχεία για το/ τη συγγραφέα. Θα μπορούσατε μάλιστα να ετοιμάσετε και δύο διαγράμματα, ένα με τους βασικούς ήρωες (λ.χ. στο κέντρο της σελίδας οι πρωταγωνιστές και γύρω γύρω οι άλλοι ήρωες ενωμένοι με τόξα, ανάλογα με τις σχέσεις τους) και ένα με τα βασικά γεγονότα της πλοκής, επιγραμματικά, σε χρονική διαδοχή. Τα διαγράμματα θα μοιραστούν σε φωτοτυπία σε όλους τους μαθητές, έτσι ώστε να παρακολουθούν καλύτερα την υπόθεση.

β) Ανάγνωση χαρακτηριστικών αποσπασμάτων από το βιβλίο. Θα επιλέξετε  2-3 αποσπάσματα από το βιβλίο που σας άρεσαν ιδιαίτερα και που νομίζετε ότι αποδίδουν καλύτερα την προσωπικότητα του ήρωα ή κάποιο εντυπωσιακό επεισόδιο της πλοκής.

"Ο Ευτυχισμένος πρίγκιπας" του Oscar Wild 

 

 

 

Θοδωρής Μιχαηλίδης Α3

"Η Κωνσταντίνα και οι αράχνες της" Άλκη Ζέη

 

Κατερίνα Ντάφλου

"Ο θησαυρός της Βαγίας" Ζωρζ Σαρή

Ειρήνη Ντόκα Α1

H ΣΚΙΑ ΤΟΥ   ΕΡΠΕΤΟΥ

Δύο φυσιολογικά δωδεκάχρονα (λέμε τώρα, ε;) ο Κάρτερ και η Σέιντι ποτέ δε θα πίστευαν πως είχαν μαγικές δυνάμεις και κατάγονταν από αίμα Φάραω. Τώρα πια, δύο χρόνια αργότερα αυτοί και οι εκπαιδευμένοι τους θα περάσουν απίστευτες περιπέτειες καθώς προσπαθούν να παγιδεύσουν τη  ΣΚΙΑ ΤΟΥ ΕΡΠΕΤΟΥ για να σώσουν τον κόσμο.

          I.            Η ιστορία διαδραματίζεται στον σύγχρονο κόσμο που συνυπάρχει με την αρχαία αιγυπτιακή μυθολογία.

      II.            Στην ιστορία δε δίνεται συγκεκριμένη ημερομηνία αλλά από διάφορα σημεία είναι εμφανής πως τα συμβάντα γίνονται στην περίοδο 1998-2015.

   III.            Οι βασικοί ήρωες είναι ο Κάρτερ και η Σέιντι, ο Γουόλτ (μαθητής), ο Σετνέ (Μάγος Φάντασμα), η Ζία (φίλη του Κάρτερ) , o Απόφις (Κακός).

  IV.            Με μία πρωτοφανής προτωπορία χρησιμοποίει τον Κάρτερ και τη Σέιντι ως δύο πρωτοπρόσωπους αφηγητές που αφηγούνται διαφορετικά κεφάλαια.

      V.            Η ιστορία αρχίζει στο Τέξας όπου ο Κάρτερ, η Σέιντι και οι μαθητές τους ψάχνουν ένα ξόρκι που θα παγιδεύσει τον Απόφι όμως ο Απόφις το καταστρέφει . Έπειτα στο Μπρούκλιν (τη βάση τους) πληροφορούνται για τον δημιουργό του ξορκιού έτσι ο Κάρτερ και η Ζία    κατεβαίνουν στον Κάτω κόσμο ενώ παράλληλα ο Γουόλτ και η Σέιντι προσπαθούν να δοκιμάσουν το ξόρκι για να επαναφέρουν έναν θεό. Έπειτα από πολλές περιπέτειες συναντιούνται για την τελική μάχη και το HAPPY ENDING!!!

  VI.            Το βιβλίο αποτελείται από 22 κεφάλαια που αλλάζουν με τη μετάβαση αφηγητών και γεγονότων και λιγότερα συχνά με την αλλαγή τοποθεσίας.

VII.            Το θέμα του βιβλίου οι περιπέτειες που περνάνε οι πρωταγωνιστές  με φινάλε τη μάχη. Απ’ το βιβλίο μ’ άρεσαν πολύ το δέκατο κεφάλαιο όπου προσπαθούν να βρουν τον Σετνέ και η απόκοσμη αίσθηση που μου προκάλεσε η περιγραφή και επίσης τα κεφάλαια 11, 13, 14 δηλαδή το διάστημα που πέρασαν ο Κάρτερ και η Ζία με τον Σετνέ.

                                  

                                   Γιάννης Κωνσταντινίδης Α1

ΧΟΜΠΙΤ

Ο Μπίλμπο Μπαγγινς  είναι ένα συνηθισμένο  χομπιτ… ΩΧ θα αναρωτιέστε τι είναι αυτά τα χομπιτ με συγχωρείτε  τα χομπιτ είναι μικρά ανθρωπάκια  περίπου στο μισό μπόι από το δικό μας και δε φοράνε παπούτσια και είναι ήρεμα πλάσματα και δεν μπλέκουν σε περιπέτειες .Όπως έλεγα ο Μπίλμπο είχε βολευτεί (στο φτωχόσπιτο) του και έλεγε πως δε θα του κουνούσε από εκεί. Αλλά μια μέρα ο Γκάνταλφ …καλά όλοι ξέρουν  τον Γκάνταλφ  ,μη μου πείτε , να τα μας πάλι ο Γκάνταλφ είναι μάγος  όπου πατούσε ο Γκάνταλφ  ξεφύτρωναν κάθε λογής απίθανες περιπέτειες. έτσι  Ρώτησε το χομπιτ αν ήθελε να πάρει μέρος σε μια περιπέτεια  το χομπιτ αρνήθηκε και τέλος… καλά μη μου πείτε ότι το πιστεύσατε ο μάγος δε θα τα παρατούσε τόσο εύκολα.Προσκαλεί στο σπίτι του χομπιτ δώδεκα νάνους που θα ήταν σύντροφοι του στο ταξίδι. Στο απρόσμενο αυτό δείπνο οι ήρωες γνωρίζονται μεταξύ τους ο Μπίλμποαποφασίζει να τους ακολουθήσει  και καταστρώνουν τα σχέδια τους για να , άλλη ιστορία αυτή, πριν από πολλά χρόνια οι νάνοι είχαν ένα τεράστιο θησαυρό στο βασίλειο τους το Έρεμπορ όμως ένας δράκος ο Νοσφιστής  κατέστρεψε τα πάντα και κράτησε το θησαυρό.Στο τεράστιο ταξίδι τους θα αντιμετωπίσουν πολλούς κινδύνους διάφορους εχθρούς μέχρι τελικά να τα καταφέρουν.

Πρωταγωνιστές: Μπίλμπο, Γκάνταλφ, Θόριν (αρχηγός νάνων), Νοσφιστής(δράκος), Ντούαλιν, Μπάλιν, Φίλι, Κίλι , Ντόρι, Νόρι, Όρι ,Όιν, Γκλόιν ,Μπίφουρ, Μπόφουρ, Μπόμπουρ(άλλοι νάνοι).

Η ιστορία εκτυλίσσεται  σε έναν φανταστικό κόσμο τη μέση γη.              Ο χρόνος είναι αόριστος. Ο αφηγητής είναι ο Μπίλμπο.

                    Άγγελος Κωνσταντινίδης Α1

"Η χώρα των παραμυθιών" video της Ελένης Τσίπη Α1

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγρότοπων

Παγκόσμια Ημέρα Υγροτόπων η 2η Φεβρουαρίου κάθε έτους
 και αποτελεί υπενθύμιση και επιτακτική ανάγκη για τη διαχείριση, προστασία και αξιοποίηση των πιο ευάλωτων οικοσυστημάτων που είναι οι υγρότοποι.  Παρόλη την πλούσια βιοποικιλότητά τους κινδυνεύουν εξαιτίας σειράς αλόγιστων ανθρώπινων παρεμβάσεων.




"Η τελευταία νανόχηνα" του Π. Βούλγαρη

ΟΔΗΓΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΥΓΡΟΤΟΠΩΝ
http://helmepajunior.gr/zip/igrotopoi-elladas.pdf

Νίκος Καζαντζάκης "Η Νέα Παιδαγωγική"

 ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Α' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ

Πρόταση διδασκαλίας του κειμένου: "Η Νέα Παιδαγωγική"

Δραστηριότητες

1) Μεταβείτε στην ιστοσελίδα του ΙΣΤΟΡΙΚΟΥ ΜΟΥΣΕΙΟΥ ΚΡΗΤΗΣ

http://www.historical-museum.gr/gr/educational/view/nikos-kazantzakhs-enas-tajideuths-se-topous-kai-idees1.

Περιηγηθείτε στο ψηφιακό γραφείο του Νίκου Καζαντζάκη και παίξτε το διαδραστικό παιχνίδι: "Νίκος Καζαντζάκης, ένας ταξιδευτής σε τόπους και ιδέες.

 2) Το απόσπασμα του σχολικού βιβλίου προέρχεται από το πεζογράφημα "Αναφορά στον Γκρέκο". Πώς ερμηνεύετε τον τίτλο; Λάβετε υπόψη σας το ακόλουθο απόσπασμα από τον πρόλογο της γαλλικής έκδοσης του έργου.

 

"Κάτι περισσότερο και καλύτερο από αυτοβιογραφία, η Αναφορά στον Γκρέκο είναι λοιπόν η ιστορία ενός εσωτερικού οδοιπορικού, κάτω από το σημάδι τού Γκρέκο, γιατί αυτός ο ζωγράφος, Κρητικής καταγωγής, μας άφησε πλάσματα που διατρέχονται από φλόγα, που δεν είναι άλλο παρά φλόγα. Είναι, επίσης, η διαθήκη τού Καζαντζάκη, το ύστατο έργο του, όπου εξηγεί τη γένεση των μεγάλων έργων του -μυθιστορημάτων, θεατρικών, και πάνω απ' όλα της "Οδύσειας"- και, με ακρίβεια, τη φιλοσοφική, ηθική ή θρησκευτική σημασία τους. Ακόμη, μας καθίσταται κατανοητός ο τρόπος με τον οποίον ο Καζαντζάκης χρησιμοποίησε κάποιες περιπέτειες των οποίων υπήρξε ο δράστης ή ο μάρτυρας, όπως επίσης και κάποια διαβάσματά του. Όλα ετούτα δίδουν το μέτρο αυτού τού σπουδαίου έργου, που είναι ταυτόχρονα λογοτεχνικό ντοκουμέντο και πνευματική εξομολόγηση ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς που γέννησε ποτέ η Ελλάδα."

(Από τη γαλλική έκδοση Nikos Kazantzaki, "Lettre Au Greco", Bilan d'une Vie, Plon, Paris 1961.)

3) Ακούστε την  ανάγνωση του αποσπάσματος:

4) Το σχολείο και η εκπαίδευση στο τέλος του 19ου αιώνα: αφού παρατηρήσετε τις παρακάτω εικόνες να συγκρίνετε το σχολείο της εποχής εκείνης με το σύγχρονο ελληνικό σχολείο. 

"ΟΙ ΠΙΤΣΙΡΙΚΟΙ" του Δημήτρη Ψαθά

Οι μικροί σαλταδόροι της Αντίστασης

Στα χρόνια της Κατοχής μια από τις μορφές αντίστασης ήταν η δράση των μικρών σαλταδόρων, οι οποίοι ανέβαιναν κρυφά σε κινούμενα συνήθως γερμανικά οχήματα από το πίσω μέρος της καρότσας μ' ένα "σάλτο" (πήδημα) και έκλεβαν τρόφιμα, λάστιχα αυτοκινήτου (συνήθως τη ρεζέρβα) και διάφορα άλλα χρήσιμα υλικά. Στη συνέχεια τα πετούσαν στο οδόστρωμα, από όπου τα μάζευαν τα υπόλοιπα μέλη της οργανωμένης παρέας.

Στο κείμενο αναφέρεται ένα δίστιχο από το λαϊκό τραγούδι η ρεζέρβα, που κυκλοφόρησε εκείνα τα χρόνια με θέμα τη δράση των σαλταδόρων. 

Παγκόσμια ημέρα ψωμιού

Ψωμί: ζυμωμένο με την ιστορία του ανθρώπου

                   Μια ιστορία 8.000 χρόνων

Σκύφος. Παράσταση του λιχνίσματος και του μετρήματος των σιτηρών στον αγρό. Cambridge(Mass.), Arthur M. Sackler Museum, Harvard University Art Museums, αρ.ευρ. 1960.321, 1958.19. Bequest of David M. Robinson (Φωτ. Μουσείου).

Περιγραφή

Στις δύο κύριες όψεις λιχνιστές εργάζονται γύρω από το σωρό των σιτηρών στο αλώνι, δίπλα σε μία ερμαϊκή στήλη. Στην α΄ όψη δύο άνδρες με καλάθια μεταφέρουν ή φορτώνουν τα αλωνισμένα σιτηρά και δίπλα τους ένας ιματιοφόρος άνδρας στηρίζεται σε βακτηρία και χειρονομεί. Ο σωρός ονοματίζεται θωμός και περιλαμβάνει τον καρπό και τα αλωνισμένα χοντρά άχυρα που δεν παρασέρνει εύκολα ο αέρας. Στη β΄ όψη απεικονίζεται ο νέος σωρός με το πρώτο λίχνισμα που αποτελείται από τους καθαρούς κόκκους του σιταριού, τους πυρούς, ενώ ο επόπτης της εργασίας είναι πιθανόν ο ιδιοκτήτης του αγρού. Στις δύο πλαϊνές όψεις του αγγείου απεικονίζεται αποθηκευτικός αμφορέας τον οποίο κρατά νέος άνδρας ο οποίος μετρώντας πιθανόν τα σιτηρά, με τον ογκώδη αμφορέα, κάνει τη δουλειά τουσιτομετρητή ή πυρομετρητή.

Βιβλιογραφία

Φριτζίλας Α. Σ., "Το λίχνισμα και το μέτρημα των σιτηρών στην αρχαία ελληνική τέχνη", 394-400, στο Αρχαία Ελληνική Τεχνολογία, 2ο Διεθνές Συνέδριο, Πρακτικά, Αθήνα 2006.

πηγή: http://www.tmth.edu.gr/aet/thematic_areas/p18.html 

ΑΕΤ

«Ο άρτος ημών ο επιούσιος»: διεπιστημονική-διαθεματική πρόταση διδασκαλίας

Επιλογή του θέματος
Αφορμή για την επιλογή του θέματος υπήρξαν η ανάλυση του παραμυθιού "Το πιο γλυκό ψωμί" στα πλαίσια του μαθήματος της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α' Γυμνασίου σε συνδυασμό με τον εορτασμό της παγκόσμιας ημέρας άρτου και τη συμμετοχή των μαθητών σε εκδήλωση της συντεχνίας αρτοποιών της πόλης μας.

Γενικός σκοπός
Να γνωρίσουν τα παιδιά το ψωμί, να καταλάβουν τη σημασία του ως βασικό είδος διατροφής και την άμεση σύνδεσή του με την ίδια τη ζωή και να ανακαλύψουν τις σχέσεις και συναρτήσεις που έχει το συγκεκριμένο θέμα με πλήθος σχολικών μαθημάτων (Tεχνολογία, Ιστορία, Νεοελληνική Γλώσσα, Λογοτεχνία, Μουσική, Καλλιτεχνικά, Οικιακή οικονομία, Θρησκευτικά).

Στόχοι

• Οι μαθητές να γνωρίσουν το αναγκαίο και καθημερινά απαραίτητο είδος διατροφής, το ψωμί.
• Να κατανοήσουν ότι για να φτάσει στο τραπέζι μας χρειάστηκαν να δουλέψουν πάρα πολλοί άνθρωποι σε διαφορετικό τόπο και χρόνο.
• Να συνειδητοποιήσουν ότι ενώ σήμερα η προμήθειά του είναι πανεύκολη από τον φούρνο της γειτονιάς μας, λίγο πιο παλιά χρειαζόταν πολύ κόπο και χρόνο για να φτάσει στο τραπέζι της οικογένειας.
• Να γνωρίσουν τον τρόπο καλλιέργειας και τις μεθόδους αλευροποίησης των σιτηρών, του ζυμώματος και ψησίματος του ψωμιού στην προβιομηχανική περίοδο.
• Να ενημερωθούν για τα είδη ψωμιού που κυκλοφορούν στο εμπόριο και την θρεπτική αξία του καθενός από αυτά, να γνωρίσουν τον τρόπο και τον τόπο παρασκευής τους, τους ανθρώπους που απασχολούνται στα διάφορα στάδια παραγωγής- από το κτήμα έως το αρτοποιείο- καθώς και τις δυσκολίες που συναντούν στο έργο τους.
• Να εξακριβώσουν ότι η διαδικασία παραγωγής του δεν είναι πρόσφατη και να ανακαλύψουν ότι στον ελλαδικό χώρο έχει ιστορία 8.000 χρόνων π. Χ.
• Να συνειδητοποιήσουν ότι η καλλιέργεια των σιτηρών έφερε τεράστια αλλαγή στους ανθρώπους, αφού τους μετέτρεψε από κυνηγούς – συλλέκτες, σε παραγωγούς τροφής και τους έδωσε την ικανότητα να κατοικήσουν μόνιμα σε κάποιες περιοχές, δημιουργώντας έτσι τις πρώτες πολιτισμένες κοινωνίες.

ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ

Νεοελληνική Γλώσσα

σύνταξη ερωτηματολογίων

ανάλυση-σύνθεση κειμένου

εύρεση παροιμιών και φράσεων

Ιστορία  

 ιστορία του ψωμιού (παρασκευή ψωμιού από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα)

ιστορικές μαρτυρίες για την παρασκευή του ψωμιού

Λογοτεχνία

λογοτεχνικά κείμενα σχετικά με το ψωμί

Τεχνολογία

τεχνικές άλεσης δημητριακών

εξέλιξη της τεχνολογίας: από τους νερόμυλους στους σύγχρονους αλευρόμυλους

Καλλιτεχνικά

πίνακες ζωγραφικής

ζωγραφικής

συλλογή φωτογραφιών

Μουσική 

δημοτικά τραγούδια που αναφέρονται στο ψωμί

Γεωγραφία

περιοχές καλλιέργειας δημητριακών

τύποι ψωμιού ανά τον κόσμο

Οικιακή οικονομία

παρασκευή ψωμιού

ποικιλίες

διατροφική αξία ψωμιού

Θρησκευτικά

το ψωμί και η σημασία του στον εκκλησιαστικό βίο




ΣΧΕΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ 

Το βάφτισμα, Δημήτρης Χατζής


Δυο μέρες τώρα μάνα και γιος αλωνίζανε μοναχοί τους —γερασμένη κιόλας εκείνη, το παιδί δεν είχε πατήσει τα δεκατρία. Το παιδί γύριζε με τη φοράδα στ’ αλώνι, η μάνα ερχόταν, μάζευε τον καρπό, μάζευε το σανό. Η χρονιά ήταν κακή, το γέννημα λιγοστό και πλαγιασμένο. Και χρεω-μένο. Ο πατέρας τη δεύτερη μέρα απ’ τ’ αλώνισμα τους άφησε κι έφυγε. Παρακάτω απ’ το χωριό είχαν αρχίσει και φτιάχνανε πάλι τους δρόμους κι οι χωριάτες, όσοι μπορούσαν, τελειώνοντας με το θέρισμα, άφηναν τις άλλες δουλειές στις γυναίκες και τα παιδιά τους και κατεβαίναν εκεί — για τα μεροκάματα. Έτσι κάναν κάθε καλοκαίρι. Και πήγε κι αυτός, ο πατέρας.
Το πρώτο βράδυ που γύρισε πίσω, το παιδί κοιμότανε κιόλας αποσταμένο δίπλα στο σβησμένο τζάκι. Πήγε κοντά, στάθηκε ορθός και το κοί-ταξε μια φορά. Γύρισε τα μάτι του, κοίταξε και τη γυναίκα. Αυτή του ‘γνεψε με το κεφάλι κουνώντας το καναδυό φορές πάνω και κάτω — ήθελε να του πει, ναι. Έκατσε να φάει, σήκωσε τα μάτια του και πάλι κοίταξε τη γυναίκα.
— Και πώς τα πήγε;
— Αψύ παιδί... Και φιλότιμο.
Αυτός σκούπισε τα μουστάκια του, για να κρύψει το χαμόγελο.
— Απόστασε κι αυτό και την παίδεψε και τη φοράδα πολύ.
— Τη φοράδα — όχι.... Μην τον αφήνεις.
Η γυναίκα κούνησε το κεφάλι:
Και τι να του κάνω; Όλη μέρα ασταμάτητα... Με το ζόρι να τον σταματήσω για το ψωμί.
Ο πατέρας χαμογέλασε πάλι και πάλι σκούπισε τα μουστάκια του.
— Μα τη φοράδα — όχι. Μην τον αφήνεις... Και τα κατάφερε;
— Όλα για σένα... Να σ’ ευχαριστήσει.
— Και το πουλάρι;
— Ε, τι θέλεις εσύ. Από πίσω κι αυτό.
— Κι αλωνίζει κι αυτό;
— Παίζει, μωρέ.
ο πατέρας χαμογέλασε πάλι και δε σκούπισε αυτή τη φορά τα μουστάκια του. Καλά ήταν έτσι. Και τ’ αλώνισμα με τη φοράδα και το παιδί — και το μεροκάματο το δικό του στο δρόμο. Έπεσε δίπλα στο παιδί και κοιμήθηκε ευχαριστημένος.
Το δεύτερο βράδυ γυρίζοντας ξαναβρήκε το παιδί κοιμισμένο. Ξαναστάθηκε και το κοίταξε λίγο. Κοίταξε και τη γυναίκα, μα δεν είπε τίποτα. Έκατσε να φάει και πάλι δε ρώτησε τίποτα. Ύστερα σηκώθηκε, πήγε κοντά της. Κάτι είχε στο νου του• συλλοή, στενοχώρια. Η γυναίκα δε μίλησε, περίμενε.
— Και πώς τα πήγατε;
Η γυναίκα σήκωσε τις πλάτες.
— Και πότε λες να τελειώσετε;
— Ξέρω; Πέντε μέρες ακόμα;
Σώπασαν.
— Θα σας πάρω, λέω, τη φοράδα, είπε τέλος αυτός.
—Για το δρόμο;
— Είπαν, θέλουν και κάρα... Πέντε μέρες όσο να τελειώσετε εσείς — πέντε μεροκάματα για τη φοράδα, άλλα πέντε το κάρο...
— Και στ’ αλώνι;
Την κοίταξε στα μάτια. Γύρισε κοίταξε και το παιδί που κοιμόνταν.
— Το πουλάρι.
— Μικρό δεν είναι ακόμα, Βαγγέλη;
— Θα βαστάξει, βαστάει αυτό...
— Κι αδοκίμαστο ακόμα κι ακαπίστρωτο... κι ακαλλίγωτο, μουρμούρισε η γυναίκα... Αυτό είναι να παίζει μονάχα...
— Δε θα παίζει όλο τον καιρό...
— Και ζάπι ποιος θα το κάνει;
— Από μένα καλύτερα αυτός.
Δε μίλησαν άλλο. Ο πατέρας έπεσε δίπλα στο παιδί κι αποκοιμήθηκε γρήγορα. Η γυναίκα είχε ακόμα δουλειές. Τέλειωσε. Κατέβηκε τότε και στο κατώι, έβαλε φρέσκο σανό στη φοράδα, έβαλε και στο πουλάρι. Καθώς γύρισε και την κοίταξε, τ’ άρπαξε το κεφάλι και το ‘σφιξε μια φορά πάνω στα μαραμένα της στήθια. Όταν ανέβηκε πάνω, πήγε και στο παιδί που κοιμόταν, το χάιδεψε κι αυτό μια φορά.
Το πρωί ο πατέρας έζεψε τη φοράδα στο κάρο. Το παιδί στεκότανε δίπλα του με το μακρύ καμουτσίκι στα χέρια. Πίσω του πάλι το πουλάρι. Όλο το καλοκαίρι έτσι πήγαινε πίσω του σαν το μανάρι, σαν το ζαγάρι. Το παιδί σηκωνόταν από το χάραμα, κατέβαινε στο κατώι και το ‘βγαζε έξω. Το ‘παιρνε και το τραβούσε για το λιβάδι, για το βουναλάκι να το βοσκήσει, μα περνούσε πάντα μέσ’ απ’ τα χωράφια. Κάθε τόσο σταματού-σε, κοίταζε γύρω, πηδούσε μέσα στ’ αραποσίτια, του ‘κοβε ένα αγίνωτο καλαμπόκι και του το ‘δινε στο στόμα. Το πουλάρι κατάπινε το χλωρό καρπό και γυρνούσε τα στρογγυλά του μάτια και το κοιτούσε. Τότε το παιδί δε μπορούσε να μην του κλέψει κι άλλο. Τ’ απόγεμα το ‘παίρνε πάλι να το κατεβάσει στο ρέμα να το ποτίσει:
— Να το καβαλήσω, πατέρα;
— Όχι, ακόμα είναι μικρό...
— Αυτό, πατέρα;
— Σε σκότωσα.
Δεν το καβαλίκευε εκεί. Το πότιζε στο ρέμα, ύστερα ξαπλωνόταν ανάσκελα. Το πουλάρι δίπλα του σκάλιζε με το μπροστινό του ποδάρι τις πέτρες• γιατί να στέκονται εκεί; Τότε το καβαλούσε, χωρίς καπίστρι, χωρίς τίποτα και τραβούσε πέρα, πίσω απ’ το βουναλάκι να μην τους ιδούνε. Κάποτε αργούσαν, χανόντανε μαζί• βράδιαζε και δεν είχαν γυρίσει. Η μάνα έβγαινε τότες στην πόρτα, κοίταζε γύρω• πού χαθήκανε πάλι;
— Στέργιο, φώναζε. Γύριζε το παιδί το κεφάλι, στύλωνε και το πουλάρι τ’ αυτιά του. Τ’ ακούγανε τ’ όνομα και τα δυο.
Όταν θερίζανε το χωράφι, το παιδί τους έφερνε το ψωμί, τους κουβαλούσε νερό, βοηθούσε τη μάνα του στο δεμάτιασμα. Και το πουλάρι από πίσω. Σα σταματούσανε καμιά φορά τη δουλειά, πηδούσε ξαφνικά, τ’ άρπαζε το λαιμό, κρεμόταν στο στήθος του και το ‘σφιγγε, το ‘σφιγγε όσο που ν’ αρχίσει κι αυτό να τινάζεται και να σηκώνεται ολόρθο στα πισινά του ποδάρια. Τότε χαιρότανε.
— Κοίτα πατέρα...
Κοίτα τώρα στ’ αλώνι, μην το παιδέψεις πολύ, είπε ο πατέρας.
— Εγώ πατέρα;
— Σιγά να το πας... Είναι αμάθετο ακόμα...
Ο πατέρας τράβηξε τον καρόδρομο ανάμεσα στα χωράφια, το παιδί πήρε τον ανήφορο για τ’ αλώνι. Το πουλάρι γύρισε, κοίταξε μια φορά τη φοράδα κι ύστερα έτρεξε πίσω του και στάθηκε δίπλα στ’ αλώνι. Το παιδί το χάιδεψε στο λαιμό. Του πέρασε το καπίστρι. Αυτό τέντωσε τα ρου-θούνια, τινάχτηκε λίγο, το δέχτηκε. Το ‘δεσε στο στειλιάρι τ’ αλωνιού και χάρηκε που μήτε εκεί δε στενοχωρήθηκε και πολύ. Μπήκε μπροστά του, χωρίς να πάρει την τριχιά απ’ το καπίστρι.
— Άιντε, Στέργιο...
Άρχισε να τρέχει γύρω τ’ αλώνι, όλο κοιτάζοντας πίσω του. Το πουλάρι κίνησε, έτρεξε και κείνο πίσω του, μια φορά, δυο φορές, ύστερα στά-θηκε• δεν τ’ άρεσε το παιχνίδι. Σταμάτησε και το παιδί. Πήγε κοντά, του χάιδεψε το λαιμό και ξαναξεκίνησε κοιτάζοντας πάντοτε πίσω του. Το πουλάρι δε σάλεψε, πολεμούσε να δαγκώσει το καπίστρι. Το παιδί γέλασε, πήγε πάλι κοντά του.
— Κοίτα, Στέργιο... Πόσα δεμάτια. Και ποιος θ’ αλωνίσει;
Πήρε την τριχιά στα χέρια του και ξαναξεκίνησε. Ξεκίνησε πίσω και το πουλάρι. Ο ήλιος ανέβηκε ψηλότερα, άναψε ολόγυρα η πέτρα, έκαιγε ο τόπος. Παιδί και πουλάρι μουσκευτήκανε στον ιδρώτα. Κάθε φορά που το πουλάρι σταματούσε, ζοριζόταν και τσίναγε με τα λουριά και τα σκοι-νιά τ’ ασυνήθιστα, το παιδί τραβούσε δυνατότερα την τριχιά. Ερχόταν τότες και κείνο. Η δουλειά πήγαινε σιγά. Οι ώρες περνούσαν κι ούτε τα πρώτα δεμάτια δεν είχαν τελειώσει.
Το παιδί σταμάτησε, σταμάτησε και το πουλάρι και παιδευότανε πάλι να λευτερώσει το κεφάλι του. Το παιδί σκούπισε τον ιδρώτα απ’ τα μάτια του, σκούπισε και το πουλάρι με τα μπράτσα του. Έκατσε λίγο στην άκρη απ’ τ’ αλώνι. Δυο μέρες με τη φοράδα δεν το ‘χε νιώσει καθόλου πως δούλευε. Τρεις ώρες μονάχα και το κορμί του σουβλιζότανε τώρα, η πλάτη του πονούσε απ’ το τράβηγμα, το δεξί του χέρι ξεράθηκε...
Σηκώθηκε, μάζεψε τον καρπό, έριξε καινούρια δεμάτια, πήρε την τριχιά και μπήκε πάλι μπροστά.
— Έλα, Στέργιο μου... έλα.
Το πουλάρι πήγε και κείνο γοργά. Ένα αγεράκι φύσηξε απ’ το βουνό, δρόσισε λίγο, το πουλάρι πήγαινε τώρα μοναχό του. Το παιδί ένιωσε την πλάτη του ν’ αλαφρώνει. Τ’ άφησε να τρέχει και στάθηκε δίπλα.
— Άιντε, Στέργιο... Στέργιο μου...
Το πουλάρι πήγαινε τώρα μονάχο του, το παιδί έτρεχε δίπλα του.
— Στέργιο... Στέργιο... Κοίτα, πατέρα.
Και πήγαινε και το πουλάρι γοργά και χαιρότανε, όλο χαιρότανε πλιότερο το παιδί. Ύστερα πήγε από πίσω, όπως πήγαινε δυο μέρες με τη φοράδα. Κροτάλισε δυνατά το καμουτσίκι στον αέρα, από χαρά κι από περηφάνια. Η δουλειά πήγαινε γοργά, σε λίγο θα χρειάζονταν καινούρια δεμάτια. Και ξαφνικά το πουλάρι σταμάτησε.
— Άιντε, Στέργιο...
Τίποτα. Κροτάλισε δυνατά το καμουτσίκι στον αέρα. Το πουλάρι δε σάλεψε. Το σήκωσε ψηλά μ’ όλη τη δύναμή του και το κατέβασε στ’ α-ναμμένα καπούλια. Μια φορά, δυο φορές. Το πουλάρι τινάχτηκε ξαφνιασμένο, έκανε μια να σηκωθεί στα πισινά του ποδάρια, φρούμαξε —σκοινιά, λουριά το πνίξαν— απόμεινε στο ζυγό κι έτρεμε ολόβολο. Το παιδί είδε το γυαλιστερό του τρίχωμα ν’ αυλακώνεται πάνω στο ιδρωμένο κορμί —δυο βαθιές χαρακίλες— κι απόμεινε με το χέρι υψωμένο. Πέταξε το καμουτσίκι στα στάχυα, έτρεξε και τ’ αγκάλιασε το στήθος. Το που-λάρι χαμήλωσε το κεφάλι του και το ‘τριψε πάνω στο δικό του. Και τότε το παιδί δεν μπόρεσε να κρατήσει τα δάκρυα. Το ‘σφιγγε, σφιγγότανε πάνω στο στήθος του κι έκλαιγε με λυγμούς.
Ο ήλιος όλο κι ανέβαινε. Το κάμα δυνάμωνε. Το παιδί ξαναπήρε το καμουτσίκι στα χέρια και μπήκε πάλι από πίσω. Δεν έκλαιγε πια.
— Άιντε, Στέργιο.
Τ’ άλογο έσκυψε μια φορά τ’ ωραίο κεφάλι, ύστερα το τίναξε πίσω και κάλπασε πάνω στα στάχυα.
—Ει-χω, φώναξε το παιδί κι η φωνή του ήταν χαρούμενη κι άγρια.
Είχαν βαφτιστεί και τα δύο.

ΤΟ ΨΩΜΙ

(Ο Μίλτος Σαχτούρης εμπνεύστηκε  το ποίημα αυτό από την πείνα της Κατοχής.)  

   

Ένα τεράστιο καρβέλι, μια πελώρια φραντζόλα ζεστό

ψωμί, είχε πέσει στο δρόμο από τον ουρανό

ένα παιδί με πράσινο κοντό βρακάκι και με μαχαίρι

έκοβε και μοίραζε στον κόσμο γύρω,

όμως και μια μικρή, ένας μικρός άσπρος άγγελος, κι αυτή

μ’ ένα μαχαίρι έκοβε και μοίραζε κομμάτια γνήσιο ουρανό

κι όλοι τώρα τρέχαν σ’ αυτή, λίγοι πήγαιναν στο ψωμί,

όλοι τρέχανε στον μικρόν άγγελο που μοίραζε ουρανό!

Ας μην το κρύβουμε. Διψάμε για ουρανό. 

Θεόφιλος

«Μέγα Αρτοποιείον Γεωργίου Παναγιώτου Κοντουφούρναρη.

Εκ Θεσσαλίας της Πρωτευούσης Λαρίσσης» (1933)